Lý thuyết Bài 1: Tập hợp các số hữu tỉ - Toán 7 chi tiết nhất

Lý thuyết Bài 1: Tập hợp các số hữu tỉ - Toán 7 chi tiết nhất
Ghi nhớ nhanh:
• Số hữu tỉ là số được viết dưới dạng phân số \(\frac{a}{b}\) với \(a, b \in \mathbb{Z}, b \neq 0\).
• Mọi số nguyên, hỗn số, số thập phân đều viết được dưới dạng \(\frac{a}{b}\) nên đều là số hữu tỉ.
• Quan hệ bao hàm giữa các tập hợp số: \(\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q}\).
• Số đối của \(m\) là \(-m\), số đối của \(-m\) là \(m\). Tổng hai số đối bằng \(0\).
• Quy tắc vị trí trên trục số: Trái nhỏ hơn – Phải lớn hơn.

1. Khái niệm số hữu tỉ

a) Định nghĩa và ký hiệu

Số hữu tỉ là số viết được dưới dạng phân số \(\frac{a}{b}\) với \(a, b \in \mathbb{Z}\) và \(b \neq 0\).

Tập hợp các số hữu tỉ được ký hiệu là \(\mathbb{Q}\).

Các phân số bằng nhau cùng biểu diễn một số hữu tỉ.

b) Phân loại và nhận xét

  • Số nguyên: Ví dụ \(-7 = \frac{-7}{1}\); \(0 = \frac{0}{1}\) \(\Rightarrow\) Số nguyên là số hữu tỉ.
  • Số thập phân: Ví dụ \(0,6 = \frac{6}{10}\); \(-1,2 = -\frac{12}{10}\) \(\Rightarrow\) Số thập phân là số hữu tỉ.
  • Hỗn số: Ví dụ \(1\frac{4}{5} = \frac{9}{5}\) \(\Rightarrow\) Hỗn số là số hữu tỉ.
  • Kết luận: Mọi số hữu tỉ đều viết được dưới dạng số thập phân hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn.

2. Biểu diễn số hữu tỉ và Số đối

a) Số đối của số hữu tỉ

  • Mỗi số hữu tỉ \(m\) luôn có một số đối ký hiệu là \(-m\).
  • Khoảng cách từ \(m\) và \(-m\) đến gốc \(0\) trên trục số là bằng nhau.
  • Ví dụ: Số đối của \(-1,2\) là \(1,2\); số đối của \(8\) là \(-8\).
  • Tổng của hai số đối nhau luôn bằng \(0\): \[m + (-m) = 0\]

b) Các bước biểu diễn số hữu tỉ trên trục số

  1. Bước 1: Chia đoạn đơn vị cũ (từ \(0\) đến \(1\)) thành \(n\) phần bằng nhau (với \(n\) là mẫu số).
  2. Bước 2: Lấy một đoạn làm đơn vị mới. Đơn vị mới bằng \(\frac{1}{n}\) đơn vị cũ.
  3. Bước 3: Điểm biểu diễn \(\frac{m}{n}\) nằm sau gốc \(0\) và cách \(0\) một khoảng \(m\) đơn vị mới.

Ví dụ: Điểm \(N\left(-\frac{3}{2}\right)\) nằm bên trái gốc \(0\) cách \(3\) đơn vị mới; điểm \(M\left(\frac{3}{2}\right)\) nằm bên phải gốc \(0\) cách \(3\) đơn vị mới.

3. Thứ tự và So sánh trong tập hợp Q

a) Quy tắc so sánh

  • Cách 1: Đưa về phân số có cùng mẫu số dương rồi so sánh tử số.
  • Cách 2: So sánh trực tiếp nếu cùng là số thập phân (Ví dụ: \(-2,5 < -2,125\)).
  • Cách 3: So sánh bắc cầu qua số trung gian (thường chọn số \(0\) hoặc \(1\)).
    Ví dụ: Vì \(0,7 < 1\) và \(1 < \frac{7}{6}\) nên \(0,7 < \frac{7}{6}\).

b) Thứ tự trên tập Q

  • Với \(a, b \in \mathbb{Q}\): Luôn xảy ra \(a = b\) hoặc \(a < b\) hoặc \(a > b\).
  • Tính chất bắc cầu: Nếu \(a < b\) và \(b < c\) thì \(a < c\).
  • Trục số: Nếu \(a < b\) thì điểm \(a\) nằm bên trái điểm \(b\). các điểm nằm trước gốc \(0\) biểu diễn số hữu tỉ âm, các điểm nằm sau gốc \(0\) biểu diễn số hữu tỉ dương.

4. Ứng dụng thực tế và Lưu ý tránh sai sót

a) Bài toán chỉ số sức khỏe WHtR (Vòng bụng / Chiều cao)

Công thức tính chỉ số: \(\text{WHtR} = \frac{\text{Chiều cao vòng bụng}}{\text{Chiều cao body}}\)

NgườiTỷ số WHtRGiá trịNgưỡng chuẩnĐánh giá
Ông An\(\frac{108}{180}\)\(0,6\)\(0,57 < 0,6 \le 0,63\)Thừa cân
Ông Chung\(\frac{70}{160}\)\(0,4375\)\(0,42 < 0,4375 \le 0,52\)Tốt

b) Các sai lầm thường gặp (Anti-Mistakes)

  • × Sai lầm 1: Coi \(-a\) luôn là số âm (Thực tế: nếu \(a\) âm thì \(-a\) sẽ mang giá trị dương).
  • × Sai lầm 2: Quên điều kiện mẫu số \(b \neq 0\) trong định nghĩa số hữu tỉ.
  • ☞ Lưu ý: Số \(0\) không là số hữu tỉ dương cũng không là số hữu tỉ âm.
  • ☞ Lưu ý: Số hữu tỉ âm luôn nhỏ hơn \(0\), số hữu tỉ dương luôn lớn hơn \(0\).

Xem và tải file PDF đầy đủ


[Tải về file PDF]

Biểu mẫu liên hệ

Tên

Email *

Thông báo *