TÓM TẮT BÀI HỌC
1. Thu thập dữ liệu: Thu thập qua phỏng vấn, bảng hỏi hoặc quan sát. Thu thập chuẩn xác mang lại dữ liệu tin cậy.
2. Phân loại dữ liệu: Chia thành Dữ liệu định lượng (là số) và Dữ liệu định tính (không là số: gồm loại có thể hoặc không thể sắp thứ tự).
3. Tính đại diện: Dữ liệu chọn phải ngẫu nhiên, không thiên lệch và đủ rộng để đảm bảo kết luận đúng đắn.
1. THU THẬP DỮ LIỆU
Dữ liệu có thể được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau như: phỏng vấn trực tiếp, phát phiếu khảo sát (bảng hỏi) hoặc quan sát thực tế.
Lưu ý: Việc thu thập dữ liệu đúng cách giúp đảm bảo thu được thông tin chính xác và đáng tin cậy.
2. PHÂN LOẠI DỮ LIỆU
A. Dữ liệu là số (Dữ liệu định lượng)
- Dấu hiệu nhận biết: Các giá trị dữ liệu thu được là các con số cụ thể.
- Ví dụ: Cân nặng của 5 học sinh: 43 kg, 41 kg, 48 kg, 45 kg, 52 kg; chiều cao; số giờ xem TV trong ngày.
B. Dữ liệu không là số (Dữ liệu định tính)
- Loại không thể sắp thứ tự:
- Dấu hiệu: Danh mục, tên gọi.
- Ví dụ: Tên các tỉnh/thành phố: Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên; loại vật nuôi yêu thích.
- Loại có thể sắp thứ tự:
- Dấu hiệu: Thể hiện mức độ, cấp độ hoặc xếp hạng.
- Ví dụ: Đánh giá chất lượng dịch vụ (Rất tốt, Tốt, Trung bình, Kém); Học lực học sinh (Xuất sắc, Khá, Trung bình).
3. VÍ DỤ: SỐ HAY KHÔNG PHẢI SỐ?
Tình huống: Tên các tuyến xe buýt tại Hà Nội như: tuyến 01; 02; 12; 15.
Phân tích: Đây không phải là số liệu định lượng. Các con số này chỉ đóng vai trò là tên gọi (ký hiệu) của từng tuyến xe, không thể dùng để thực hiện phép tính cộng, trừ, tính trung bình cộng hay mang ý nghĩa số học.
4. TÍNH ĐẠI DIỆN CỦA DỮ LIỆU
Để đưa ra kết luận hợp lý và chính xác, dữ liệu được thu thập phải bảo đảm tính đại diện cho toàn bộ tổng thể đối tượng cần quan tâm.
Mẫu dữ liệu cần được chọn lựa một cách ngẫu nhiên và không bị thiên lệch.
5. PHÂN TÍCH CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Tình huống 1: Khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng hàng không
- Cách 1: Chỉ phỏng vấn 20 khách thuộc khoang thương gia.
→ Đánh giá: Không đại diện (Do đã bỏ qua đại bộ phận khách hàng ở khoang phổ thông). - Cách 2: Chọn ngẫu nhiên các hành khách có số thứ tự 5; 10; 15; ...; 100.
→ Đánh giá: Hợp lý (Đảm bảo bao quát nhiều nhóm đối tượng khách hàng khác nhau).
Tình huống 2: Quảng cáo hiệu quả của thuốc trị cảm cúm
Khảo sát 100 người trong độ tuổi từ 20 đến 30 tuổi, ghi nhận có 95 người khỏi bệnh.
→ Kết luận: Không thể khẳng định thuốc đạt hiệu quả 95% cho tất cả mọi người.
Giải thích: Nhóm đối tượng từ 20 đến 30 tuổi quá hẹp, không thể đại diện cho các lứa tuổi khác như trẻ em hay người cao tuổi.
Tình huống 3: Tranh luận về cách chọn mẫu khảo sát nhu cầu sử dụng Internet
- Ý kiến 1: Chọn ngẫu nhiên một số học sinh trong toàn trường. → Đảm bảo tính đại diện tốt hơn.
- Ý kiến 2: Chỉ phát phiếu khảo sát cho các thành viên Câu lạc bộ Tin học. → Sai lệch (Vì các thành viên CLB Tin học có xu hướng sử dụng Internet nhiều hơn mức trung bình của học sinh toàn trường).
6. GHI NHỚ VÀ CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Công thức cốt lõi: Dữ liệu sạch + Tính đại diện = Kết luận chính xác!
- Thu thập đúng – Phân loại đúng – Chọn mẫu đại diện hợp lý.
- Để kết luận thu được đạt độ tin cậy cao, dữ liệu phải được thu thập trên phạm vi đủ rộng và hạn chế tối đa sự thiên lệch.