TÓM TẮT BÀI HỌC
Bài học giúp học sinh nắm vững khái niệm về số vô tỉ (số thập phân vô hạn không tuần hoàn), định nghĩa và tính chất của căn bậc hai số học \(\sqrt{a}\) (với \(a \ge 0\)), cách xác định vị trí số vô tỉ trên trục số cũng như kĩ năng bấm máy tính cầm tay để tính căn bậc hai.
1. Khái niệm số vô tỉ
a) Định nghĩa
Số vô tỉ là số viết được dưới dạng số thập phân vô hạn không tuần hoàn.
b) Nguồn gốc
Bài toán độ dài cạnh \(x\) của hình vuông có diện tích \(S = 2\). Ta có \(x^2 = 2\), khi đó \(x\) là một số vô tỉ.
c) Giá trị biểu diễn
\(x = \sqrt{2} = 1,414213562373...\) (không có chu kỳ, kéo dài mãi mãi).
2. Tập hợp số vô tỉ \(\mathbb{I}\)
- Kí hiệu tập hợp số vô tỉ: \(\mathbb{I}\) (Irrational numbers).
Bảng so sánh giữa số hữu tỉ \(\mathbb{Q}\) và số vô tỉ \(\mathbb{I}\)
| Đặc điểm | Số hữu tỉ (\(\mathbb{Q}\)) | Số vô tỉ (\(\mathbb{I}\)) |
|---|---|---|
| Dạng thập phân | Thập phân hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn | Thập phân vô hạn không tuần hoàn |
| Ví dụ | \(0,5\); \(-2\); \(\frac{3}{7}\); \(1,2(5) = 1,2555...\) | \(\sqrt{2}\); \(\sqrt{3}\); \(\pi\); \(1,1010010001...\) |
Ví dụ điển hình: Số \(\pi \approx 3,14159265358...\) là một số vô tỉ.
3. Căn bậc hai số học
a) Định nghĩa
Căn bậc hai số học của số \(a\) không âm (\(a \ge 0\)) là số \(x \ge 0\) sao cho \(x^2 = a\).
Kí hiệu: \(\sqrt{a}\)
b) Tính chất
- Với mọi \(a \ge 0\), ta luôn có: \((\sqrt{a})^2 = a\).
- Ghi nhớ: \(\sqrt{a}\) chỉ có một giá trị duy nhất và luôn là số không âm.
4. Ví dụ áp dụng
- \(\sqrt{100} = 10\) (Vì \(10 > 0\) và \(10^2 = 100\)).
- \(\sqrt{21,5^2} = 21,5\).
- \(\sqrt{2}\) là số vô tỉ (vì \(\sqrt{2} = 1,414213562373...\) không tuần hoàn).
Lưu ý: \(\sqrt{a}\) luôn là một số không âm: \(\sqrt{a} \ge 0\) với mọi \(a \ge 0\).
5. Sử dụng máy tính cầm tay
- Phím nhấn: Sử dụng nút \(\sqrt{\square}\).
- Quy trình: Nhấn nút \(\sqrt{\square}\) \(\rightarrow\) Nhập số \(\rightarrow\) Nhấn nút \(=\).
- Chú ý về làm tròn: Màn hình hiển thị kết quả hữu hạn nên thường thu được giá trị xấp xỉ \(\approx\).
- Ví dụ: \(\sqrt{2} \approx 1,414213562...\)
6. Vị trí trên trục số
Các số vô tỉ lấp đầy trục số, nằm giữa mọi hai số hữu tỉ bất kỳ. Ví dụ trên trục số: \(-\sqrt{2}\), \(\frac{1}{2}\), \(\sqrt{2} \approx 1,414\), \(\pi \approx 3,142\).
7. Ghi nhớ nhanh từ Pi thông thái
- Căn bậc hai số học của một số tự nhiên không chính phương (như \(2, 3, 5...\)) luôn là số vô tỉ.
- Số hữu tỉ \(\mathbb{Q}\) viết được dưới dạng \(\frac{m}{n}\) (với \(m, n \in \mathbb{Z}, n \neq 0\)) \(\Rightarrow\) thập phân hữu hạn hoặc vô hạn tuần hoàn.
- Số vô tỉ \(\mathbb{I}\) viết được dưới dạng thập phân vô hạn không tuần hoàn.